Interview: Kunst, Een Kruimeltje Van Het Sublieme – Ellen Marie, kunstenares.

Interviewreeks: Op Zoek Naar Benjamin

Deze reeks, een verzameling van gesprekken, gevoerd met kunstenaars, vond plaats in het kader van mijn roman in wording. Het begon als onderzoek naar één van mijn hoofdpersonages, Benjamin, een jonge tekenaar/schilder. Al snel oversteeg het dit doel, en groeiden de gesprekken uit tot een schrijfproject over het vinden van een stem. Hierbij ga ik samen met mijn gesprekspartner op zoek naar de persoon achter het doek, en stellen we de vraag naar kunstzinnige identiteit, zingeving, uitdagingen en inspiratie. Zo zoeken we naar de stem van de kunstenaar, en door het vertellen van die zoektocht, naar mijn eigen stem, als schrijver.

‘Elk schilderij dat je maakt als kunstenaar, is een kruimeltje dat je achterlaat. Zoals Hans en Grietje, dwalend in het bos, zoek je naar het sublieme, al weet je niet wat dat is, waar dat is. Maar elk kunstwerk is een deel van het pad, een hint. Het is dat wat je achterlaat om later terug te vinden, datgene wat is achtergebleven van de plekken die je onderweg hebt bezocht, innerlijk.’

– Ellen Marie Moysons, kunstenares.

Ellen Marie Moysons – Los Amantes [Oil on linen]

Toen Ellen Marie (25) veertien was, werd ze voor het eerst geraakt door de kracht van beeldende kunst. Vandaag maakt ze zelf naam als kunstenares, gaf ze reeds twee exposities en maakt haar reeks Echo’s deel uit van een groepstentoonstelling in New York. Haar werk kan omschreven worden als dynamisch, expressief, vol leven. Centraal staat de mens, die steeds verwikkeld lijkt – in een beweging, een emotie, of in anderen. Realiteit en mens smelten zo samen met een dansende wereld aan kleuren en verbeelding. Zelf leidt Ellen, na een periode in het buitenland te hebben gewoond als lesgever aan de Barcelona Academy of Art, en na verschillende exposities, tegenwoordig een teruggetrokken leven in Antwerpen. Zelf zegt ze daarover: ‘Ik kom uit een intense periode – een tijd waar de nadruk vooral lag op het eindresultaat, het nakomen van beloftes en engagementen. Dat was waardevol, maar nu voel ik dat het tijd is om die verwachtingen van de buitenwereld los te laten, en terug naar de kern te gaan.’

Ellen Marie Moysons – The Battle [Oil on Linen]

Ik ontmoet Ellen Marie voor het eerst in een stralende bundel van licht, die haar losse, krullende haren omrandt. ‘Je vindt het toch niet erg als ik buiten zit tijdens ons gesprek? De zon schijnt zo zalig,’ vraagt ze me, vanop het kleine scherm van mijn smartphone. Bijna is de jonge kunstenares zelf een levend schilderij, maar dan beweegt het beeld mee met haar stappen, wanneer ze begint te wandelen door het bos aan het Noordkasteel. Wanneer haar smartphone in het midden van de wandeling en ons gesprek bijna uitvalt, besluiten we om batterij te sparen, voort te praten zonder video of beeld, en is het alleen nog haar stem die me meeneemt. 

Wanneer ik haar vraag of ze zichzelf heeft voorbereid op ons interview, zegt ze van niet. Al snel blijkt dat dit een bewuste keuze was.

Ellen Marie: ‘Spontaneïteit, het bewust niet voorbereiden van dingen, is een houding die ik niet alleen in mijn kunst probeer te bewaren, maar ook in mijn leven. Voorbereiding zit dan niet in het op voorhand invullen van dingen, maar in het bewust aanwezig zijn, in het openstaan voor het onverwachte, je met al je technische kennis en ervaring opnieuw kwetsbaar durven opstellen. Want soms komt het niet, zit je vast, en zit er niets anders op dan wachten, aanwezig blijven in die leegte. Die kwetsbaarheid niet schuwen, maar juist verwelkomen, is een oefening die zich verder uitstrekt dan het doek waarop ik schilder. Het lijkt misschien gemakzuchtig ’s ochtends niet te beginnen met een planning, maar in plaats daarvan tegen jezelf te zeggen: “waar heb ik vandaag zin in? Wat dient er zich aan?” Het klinkt romantisch, maar je zou verrast zijn over hoe weinig mensen dat echt elke dag zouden willen. Het vergt moed en vertrouwen om los te laten.’

Is het romantisch?

(Lacht.) Soms voel ik me zoals een kind in het paradijs. Maar er zijn ook andere dagen dat ik rondkijk in mijn atelier, naar al die onafgewerkte projecten, mist en chaos in mijn hoofd, dat ik mezelf afvraag: In godsnaam, wat is het nut van wat ik hier doe? Ik snap waarom veel kunstenaars beginnen drinken – in de uren dat je alleen en in stilte werkt, komt jezelf regelmatig tegen. Vaak ben ik aan het schetsen of schilderen, en hoor ik mijn gedachten zoals babbelende stemmetjes op de achtergrond: blablablablabla – een eindeloze stroom van commentaar, herhalingen van scènes in mijn hoofd, oude emoties die in alle hevigheid opflakkeren. Het is een ruis van mezelf. Als kunstenaar is het een uitdaging waar je vroeg of laat mee geconfronteerd wordt, en ofwel groei je, ofwel ga je eraan onderdoor. Het lukt niet altijd. Er zijn dagen dat ik merk dat ik hier niet wil zijn. Dan zeg ik tegen mezelf: Laten we gaan wandelen.

Ellen Marie Moysons – Triptich I [Oil and Charcoal on cardboard]

Het is bekend dat je je als kind liet inspireren door de Belgische kunstenares Tilley. Hoe gebeurde dat? Wat sprak je zo aan in haar kunst?

Kaat Tilley was een vriendin van mijn ouders, die toen vooral bekend stond als modeontwerpster. Elk jaar organiseerde ze een groot evenement waar ze haar kleren voorstelde. Op zo’n modeshow was ik als twaalfjarige model. De hele ervaring was voor mij een waar spektakel: de show vond plaats in de zomer, op een gigantisch domein met een vijver, bossen en eindeloos dwalende paadjes. Verspreid over de tuin stonden kleine huisjes, waarin ze haar schetsen en schilderwerken tentoonstelde. Met fijne lijnen creëerde ze een hele wereld vanuit haar verbeelding. Het waren dunne vrouwenfiguurtjes, heel elegant, melancholisch en lichtjes tragisch. Het vrouwelijke erin, de schoonheid ervan, maar ook het kwetsbare, blijven me tot op de dag van vandaag fascineren. Haar figuurtjes, vastgelegd op dun papier, leken zich bewust van het feit dat hun leven tijdelijk was. Dat was zo sterk, en tegelijkertijd zo breekbaar. Ik besefte toen dat het geen tegenstellingen waren die ze samen had gebracht, nee, het waren de twee kanten van dezelfde essentie: het ene kon nooit bestaan zonder het andere.

Welke ervaring vormde jou op vlak van schilderen, waar leerde je het vak?

Hoewel ik altijd heb geschilderd en getekend, was ik lang zoekende naar een plek die me toeliet op technisch vlak te groeien. Zo kwam ik na een aantal jaren reizen en zoeken, uit op de Barcelona Academy of Art. Het was een atypische school, want in tegenstelling tot de meer ‘moderne’ en vrije lesvormen in het kunstonderwijs, wordt hier alleen onderwezen in de klassieke teken- en schildertechnieken. Hun aanpak is heel strak en technisch.

Ellen Marie Moysons – Phocion [pencil on paper]

De routine was simpel maar streng, acht uur per dag waren we aan het schilderen, en dan niet een creatieve interpretatie van onze eigen verbeelding, maar minutieuze studies van meesterwerken. In de voormiddag waren het voornamelijk technische oefeningen, met tekeningen waar we gemakkelijk twee à drie weken aan bezig waren. In de namiddag schetsten we levende modellen. Terwijl je werkte, kwam de leraar individueel bij iedereen langs voor een ‘critique’. Het was intensief, maar ook vervullend. Eindelijk kreeg ik de taal voor mijn kunst. Ik leerde er schilderen als ambacht. Na mijn studies heb ik er nog twee jaar lesgegeven, voor ik terug naar België ging.

Je werken lijken nadrukkelijk vol leven en kleuren. Met ‘Echo I, II en III’ zie ik iets van het melancholische. Is dat bewust? Hoe maak je de keuze voor je onderwerpen?

Ellen Marie Moysons – Echo I [Oil on linen]

De keuze van wat ik maak gaat me vooraf – het is niet iets dat ik bewust in handen heb, eerder een aaneenschakeling van indrukken en toevalligheden. Maar er zit ook een verantwoordelijkheid in. Soms dient zich iets aan, en beslis je: dit ga ik niet delen met de wereld. Mijn allereerste schilderij na mijn afstuderen, was geïnspireerd door een jongen die ik had zien lopen op straat. Hij had iets van een magiër, donker, mysterieus, hij deed me denken aan Raspoetin. Toen het half afgewerkte doek een tijd later in mijn kamer stond, kwam mijn huisgenote, eveneens een schilder, op een dag binnen. Ze schrok, keek me aan en zei: ‘Ellen, wat je nu aan het manifesteren bent is heel duister.’ Na dat moment draaide ik het met zijn gezicht naar de muur, en daar heeft het lange tijd gestaan. Tot ik het op een dag herontdekte, en plots wist wat ik ermee moest doen. Ik maakte het in één keer af, en voelde me er niet meer slecht over. Nu nog steeds, kan ik niet zeggen dat ik het helemaal begrijp. Het enige dat ik met zekerheid kan zeggen, is dat het niet in de lijn van mijn artistieke dimensie ligt om donkerte te delen.Nadrukkelijkepolitiek in kunst interesseert me niet zo, maar het is volgens mij wel belangrijk dat je jezelf bewust bent van wat je de wereld in stuurt. Wie ben je, als mens en als kunstenaar, na het maken van zo’n donker of gruwelijk schilderij? Voor mij is het simpel: Maak gewoon eerlijke dingen.

Ellen Marie Moysons – Echo II [Oil on linen]

Hoe zijn de drie schilderijen voor Echo’s gegroeid?

Een tijdje geleden zag ik een schilderij van Christopher Pugliese, waarop hij een verstrengeling van naakte vrouwenlichamen weergaf. Dat beeld resoneerde. Maandenlang ben ik op zoek gegaan naar hoe ik ook zoiets kon maken op mijn manier. Zo is het drieluik organisch gegroeid. Eerst was het een in elkaar puzzelen van lichamen, het nadenken over hoe mijn figuren reageerden op elkaars bewegingen – vergelijkbaar met dat zoeken naar evenwicht tijdens een dans. In die lijnen zocht ik de menselijke vormen, zoals de ruggengraat, waaruit de ribbenkast groeide, en vervolgens de heup, de armen, de benen… Het is vaak omgekeerd werken, waarbij ik pas achteraf begrijp wat ik heb gezegd met mijn werk. Bij het nadenken over de inleidende tekst bij deze reeks, was ik bijvoorbeeld aan het luisteren naar een spirituele talk van Gangaji op youtube. Plots kwam daar naar voren ‘a distant voice of home calling, an echo of that spiritual loss.’ Het ging over Adam en Eva in de tuin van Eden, die verloren ronddwaalden op de aarde, nadat God het besef had weggenomen van wie ze oorspronkelijk waren en waar ze vandaan kwamen. Dat samen verloren zijn, die gedeelde eenzaamheid, is zo treffend voor de menselijke conditie. Je voelt de tristesse, de heimwee, de afstand die zich al begint te nestelen tussen hen. Echo’s. Het klopte, die zin maakte het af.

In wat je me vertelt over je kunst en je levensvisie, met een nadruk op vertrouwen, loslaten van angst en ego, maar ook die gedachte van bewustzijn – lijkt wel een oosterse spiritualiteit of ethiek door te klinken.

Toen ik negentien was ben ik een maand naar een boeddhistisch klooster getrokken. In de stilte van die plek, zijn mijn ogen opengegaan. Na die ervaring ben ik leerlinge geworden van de leer van Advaita vedanta (nvdr. spirituele stroming binnen de Indische filosofie).Wat me aantrok was dat de leer niet vastzit in dogma’s, het is geen religie. De meditatieve of spirituele oefening wordt niet verbonden aan rituelen of afgebakende momenten, maar er wordt uitgegaan van een levenshouding, een zoeken naar de vele gezichten van waarheid: Honderd vingers kunnen naar de maan wijzen van op de aarde, maar er is uiteindelijk maar één maan.

De leer heeft mijn leven sterk beïnvloedt. Plots leer je je emoties herkennen zoals het weer dat verandert. Je kan triestig zijn omdat het regent, maar het regent niet fundamenteel binnenin jou, het blijft een bui, iets dat komt en gaat. Dat besef, dat je nog zo hard mag worden meegesleurd door wat je overkomt, vanbinnen of vanbuiten – je ware essentie lijdt er niet onder, dat is de ware oefening.

Ellen Marie Moysons – Nebula [Oil on linen]

Over Benjamin: Hij schildert in een koude kamer, en vergeet ook gemakkelijk een trui aan te doen terwijl hij aan het schilderen is. Hij huurt een atelier in het midden van de stad, terwijl hij toch heel introvert is. Hij wil een kind naakt schilderen, omdat hij het kind in zichzelf kwijt is. Begrijp jij deze tegenstellingen? Wat denk jij dat er in Benjamin omgaat?

Je verhaal doet me denken aan The Portrait Of Dorian Grey (nvdr. boek van Oscar Wilde). Er zit een wild, duister soort magie rond dat schilderij. Ook Benjamin wil voorbij tijd en ruimte gaan, iets terughalen dat hij verloren is. Zijn jongere zelf terug tot leven wekken, door het portretteren van een ander kind, bijna zoals necromantie. Alsof je door iemand te schilderen, ook iets levend conserveert. Maar het omgekeerde is ook waar: Benjamin heeft iets zelfdestructiefs. De koude, en misschien ook de pijn, helpen hem om geconcentreerd te blijven tijdens het schilderen. Alsof die dingen hem alert houden. Het is niet omdat hij introvert is, dat de wereld hem niet raakt. Als kunstenaar ben je altijd gefascineerd door de wereld rondom je, ook al wil je er niet middenin staan. Ik kan me voorstellen dat hij ’s avonds graag ronddoolt, in zijn eentje in het donker, als de stad al slaapt.

Klopt dat beeld van verliefde kunstenaar en muze, of is het een romantisch cliché? En hoe spelen seks en naaktheid daar volgens jou een rol in?

De verliefdheid van een kunstenaar voor zijn model is heel herkenbaar. Het is misschien geen verliefdheid zoals je verliefd wordt op iemand met wie je een relatie wil, maar het heeft er zeker alle symptomen van weg: je bent nerveus in hun bijzijn, of wanneer ze er juist niet zijn. Innerlijk ben je shaken up, je kan alleen maar denken aan die persoon, wanneer ze in een ruimte zijn blijf je hen aanstaren, je vingers jeuken om een penseel of potlood vast te nemen, en hen vast te leggen op je doek. Maar je bent ook bang om te intens over te komen, je wil hen niet wegduwen. De schoonheid die iemand in zich draagt kan verslavend zijn. Die schoonheid zit niet altijd in uiterlijke kenmerken, maar gaat, voor mij toch, vaker nog over een innerlijk dat je uiterlijk wil vatten. Ooit had ik een fascinatie voor een jonge vrouw. Haar zelfvertrouwen was bijzonder, het zat in alles: hoe ze zich draaide, in haar blik, in de manier waarop ze haar lichaam hield. Tegelijkertijd zag ze er ontzettend kwetsbaar uit.

Ellen Marie Moysons – [Acrylic and ink on paper]

Die uren tijdens het schilderen kunnen heel intiem zijn. Ik geloof dat er altijd wel wat erotiek sluimert tijdens zo’n sessie, zeker als je denkt aan twee personen die zich los van die context al aangetrokken voelden tot elkaar. Zelfs als je model voor je staat in winterjas, is er toch een naaktheid, omdat de ander zich blootgeeft. Zo bekeken, kan het misschien soms eerlijker, meer puur aanvoelen om iemand naakt te portretteren. Dat er na zo’n sessie ook daadwerkelijk seks volgt, is niet zo vergezocht. Je hebt die spanning urenlang samen ervaren, je zit zo dicht bij die kwetsbaarheid – seks kan een manier zijn om dat verlangen volledig te vervullen.

Meer weten over Ellen Marie ? Geïnteresseerd in een samenwerking?

Alle schilderijen, tekeningen & meer zijn te vinden op: http://ellenmarie.eu/

Een reactie plaatsen

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.